Di sản văn hóa Thành phố Hà Tiên phục vụ phát triển du lịch và những đề xuất A A

26/08/2019
Thành phố Hà Tiên có diện tích tự nhiên trên 10.048 ha; dân số toàn thành phố có khoảng 50 ngàn ngườì, đa dạng với các dân tộc, chủ yếu là người Kinh, Khmer, Hoa,… sinh sống chan hòa, tạo nên một bản sắc văn hóa dân tộc đặc thù được hình thành cách đây hơn 300 năm. Cùng với đa dạng vùng địa lý, sinh thái,… tạo nên đa dạng và phong phú các giá trị văn hóa vật thể và giá trị văn hóa phi vật thể của Thành phố Hà Tiên. Với tiềm năng và lợi thế cho phát triển kinh tế - xã hội cùng với vị trí trọng yếu về an ninh - quốc phòng, Thành phố Hà Tiên cần được khai thác hiệu quả và bền vững các Di sản văn hóa vật thể và Di sản văn hóa phi vật thể góp phần vào đưa Thành phố Hà Tiên là trung tâm du lịch, văn hóa, thương mại,… là đầu mối giao thông, dịch vụ hậu cần vận tải,... trong các nước ASEAN.

Hà Tiên có nhiều thắng cảnh biển, núi non như: Mũi Nai, Thạch Động, núi Tô Châu, núi Đá Dựng, đầm Đông Hồ, di tích lịch sử văn hoá núi Bình San. Hà Tiên có truyền thống lịch sử văn hóa, văn học - nghệ thuật, với những lễ hội cổ truyền như Tết Nguyên Tiêu, kỷ niệm ngày thành lập Tao đàn Chiêu Anh Các, lễ giỗ Mạc Cửu, chùa Phù Dung, đình Thành Hoàng… Vào các ngày lễ lớn tổ chức Hội chợ Ẩm thực để du khách có thể thưởng thức các đặc sản của Hà Tiên, ngoài hải sản tươi sống đặc trưng, còn thưởng thức được những món ăn dân dã được chế biến bởi sự hòa quyện của 03 dân tộc Kinh, Hoa, Khmer như bún kèn, bún nhâm, canh chua sả nghệ, cà xỉu muối, Gỏi cá trích Hà Tiên,... Với nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn rất phong phú và đa dạng, sản phẩm du lịch của Hà Tiên là du lịch nghỉ dưỡng biển; du lịch sinh thái; tham quan di tích lịch sử, danh thắng, làng nghề; lễ hội, tín ngưỡng; thể thao; mạo hiểm; mua sắm... Đồng thời, Hà Tiên nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, ôn hòa, gió biển ấm áp nên có điều kiện tốt để thu hút được nhiều du khách đến tham quan, nghỉ dưỡng.

Sự đa dạng và phong phú của các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của Hà Tiên tạo nên các ưu thế phát triển ngành thương mại - dịch vụ - du lịch. Kết cấu hạ tầng được đầu tư, cơ cấu kinh tế, lao động có sự chuyển dịch tích cực, phát huy thế mạnh, tiềm lực của thành phố, chất lượng tăng tưởng kinh tế được cải thiện là những điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế - xã hội của Hà Tiên. Tạo ra nhiều việc làm cho lực lượng lao động tại chỗ, góp phần ổn định xã hội, quốc phòng an ninh, phát huy tốt nguồn lực, vai trò của kinh tế biển và tiềm năng du lịch của thành phố.

Theo kết quả tổng hợp, đến tháng 6/2019 thì Thành phố Hà Tiên có tất cả là 98 Di sản văn hóa, bao gồm: 51 Di sản văn hóa vật thể và 47 Di sản văn hóa phi vật thể; chi tiết xem Bảng 1 và Bảng 2 sau:


Bảng 1. Danh sách các Di sản văn hóa vật thể của Thành phố Hà Tiên

(Tháng 6/2019)

TT

Tên Di sản vật thể

Địa phương

Ghi chú

1.

Núi Tô Châu

P. Tô Châu

Thắng cảnh

2.

Tượng đài Mạc Cửu

P. Tô Châu

Công trình lịch sử

3.

Chùa Bà Mã Châu

P. Đông Hồ

Công trình Kiến trúc

4.

Đầm Đông Hồ

P. Đông Hồ

Khu bảo tồn

5.

DTLS Nhà tù Hà Tiên

P. Đông Hồ

DTLS - (QG)

6.

DTLSVH Đình thần Thành Hoàng

P. Đông Hồ

DTLS VH - (T)

7.

Nhà lưu niệm Đông Hồ

P. Đông Hồ

Bảo tàng

8.

Nhà truyền thống Hà Tiên

P. Đông Hồ

Bảo tàng

9.

Chùa Giải Thoát

P. Bình San

Công trình Kiến trúc

10.

Chùa Ông Bổn

P. Bình San

Công trình Kiến trúc

11.

Chùa Phật Đà

P. Bình San

Công trình Kiến trúc

12.

Chùa Phật Lớn

P. Bình San

Công trình Kiến trúc

13.

Chùa Quan Thánh Đế

P. Bình San

Công trình Kiến trúc

14.

Đền thờ Bà Mạc Mi Cô (Bà Cô Năm)

P. Bình San

Công trình Kiến trúc

15.

Đền thờ, lăng tẩm họ Mạc

P. Bình San

Công trình Kiến trúc

16.

DT thắng cảnh Núi Bình San (Núi Lăng)

P. Bình San

DTTC - (QG)

17.

DTLSVH chùa Phù Dung

P. Bình San

DTLS VH - (T)

18.

DTLSVH chùa Tam Bảo (Sắc Tứ Tam Bảo Tự)

P. Bình San

DTLS VH - (T)

19.

Tịnh xá Ngọc Hồ

P. Bình San

Công trình Kiến trúc

20.

Tường thành dinh thự Tổng Trần

P. Bình San

Công trình Kiến trúc

21.

Bãi biển Bãi Nò

P. Pháo Đài

Bãi biển

22.

Bãi biển Mũi Nai

P. Pháo Đài

DTTC/BB - (QG)

23.

Bãi biển Tà Lu

P. Pháo Đài

Bãi biển

24.

Chợ Hà Tiên

P. Pháo Đài

Công trình

25.

Chùa Mũi Nai

P. Pháo Đài

Công trình Kiến trúc

26.

Hồ nước Tam Phu Nhơn

P. Pháo Đài

Hồ nước

27.

Núi Đèn

P. Pháo Đài

Thắng cảnh

28.

Núi Pháo Đài

P. Pháo Đài

Thắng cảnh

29.

Chứng tích chiến tranh chùa Xà Xía

Xã Mỹ Đức

DTCT CT - (T)

30.

DT thắng cảnh Thạch Động

Xã Mỹ Đức

DTTC - (QG)

31.

Thắng cảnh Núi Đá Dựng

Xã Mỹ Đức

DLTC - (QG)

32.

Bãi biển Thuận Yên

Xã Thuận Yên

Bãi biển

33.

Rạch Vược

Xã Thuận Yên

Thắng cảnh

34.

Quần đảo Hải Tặc

Xã Tiên Hải

Biển đảo

35.

Hòn Bánh Ít

Xã Tiên Hải

Biển đảo

36.

Hòn Bánh Lái

Xã Tiên Hải

Biển đảo

37.

Hòn Bánh Quy

Xã Tiên Hải

Biển đảo

38.

Hòn Bánh Tét

Xã Tiên Hải

Biển đảo

39.

Hòn Bánh Tổ

Xã Tiên Hải

Biển đảo

40.

Hòn Đốc

Xã Tiên Hải

Biển đảo

41.

Hòn Đồi Mồi lớn

Xã Tiên Hải

Biển đảo

42.

Hòn Đồi Mồi nhỏ

Xã Tiên Hải

Biển đảo

43.

Hòn Đước

Xã Tiên Hải

Biển đảo

44.

Hòn Giang

Xã Tiên Hải

Biển đảo

45.

Hòn khô Giang

Xã Tiên Hải

Biển đảo

46.

Hòn khô Vinh

Xã Tiên Hải

Biển đảo

47.

Hòn Kiến Vàng

Xã Tiên Hải

Biển đảo

48.

Hòn Ruồi

Xã Tiên Hải

Biển đảo

49.

Hòn tre nhỏ

Xã Tiên Hải

Biển đảo

50.

Hòn Tre Vinh

Xã Tiên Hải

Biển đảo

51.

Hòn Ụ

Xã Tiên Hải

Biển đảo

Chú thích: Các Di sản vật thể được xếp thứ tự theo Địa phương. Nguồn: Thái Đắc Tửng và cộng sự (2018); Nguyễn Xuân Niệm (2019).

Bảng 2. Danh sách các Di sản văn hóa phi vật thể của Thành phố Hà Tiên

(Tháng 6/2019)

TT

Tên Di sản phi vật thể

Địa phương

Ghi chú

52.

Bánh bao chỉ

P. Bình San

53.

Bánh canh ghẹ

TP. Hà Tiên

54.

Bánh hẹ

TP. Hà Tiên

55.

Bánh tét lá chuối người Khmer

Xã Mỹ Đức

56.

Bún cà chơi

Xã Mỹ Đức

57.

Bún kèn

Xã Mỹ Đức

58.

Bún nhâm

Xã Mỹ Đức

59.

Bún simlo

Xã Mỹ Đức

60.

Cá bớp Tiên Hải

Xã Tiên Hải

61.

Cà xĩu muối

TP. Hà Tiên

62.

Canh chua sả nghệ

Xã Mỹ Đức

63.

Cơm ghẹ Hà Tiên

TP. Hà Tiên

64.

Cua Hà Tiên

Xã Mỹ Đức

65.

Dàn nhạc ngũ âm

Xã Mỹ Đức

66.

Gỏi cá trích Hà Tiên

P. Tô Châu

67.

Hà Tiên Thập cảnh khúc vịnh

P. Bình San

68.

Hồ tiêu Hà Tiên

TP. Hà Tiên

69.

Khoai lang Mỹ Đức-Hà Tiên

Xã Mỹ Đức

70.

Lễ Chôl Chnăm Thmây

TP. Hà Tiên

71.

Lễ cúng Dinh Bà

Xã Tiên Hải

72.

Lễ giỗ Đức Khai Trấn Mạc Cửu

P. Bình San

73.

Lễ giỗ Mạc Mi Cô

P. Bình San

74.

Lễ hội Tao Đàn Chiêu Anh Các

P. Bình San

75.

Lễ hội Tết Trung thu

TP. Hà Tiên

76.

Lễ Ok Om Bok

TP. Hà Tiên

77.

Lễ Tết Đoan Ngọ

TP. Hà Tiên

78.

Lễ Vu Lan

TP. Hà Tiên

79.

Lễ xá tội vong nhân

TP. Hà Tiên

80.

Mắm bò hóc

Xã Mỹ Đức

81.

Miếu Bà Thủy

TP. Hà Tiên

82.

Món bóc lò hong

Xã Mỹ Đức

83.

Nghề chằm lá dừa nước

TP. Hà Tiên

84.

Nghề chế tác đồi mồi

TP. Hà Tiên

85.

Nghề chế tác huyền

TP. Hà Tiên

86.

Nghề khai thác nấm tràm

Xã Thuận Yên

87.

Nghề lột ghẹ tại Hà Tiên

TP. Hà Tiên

88.

Nghề mộc

Xã Mỹ Đức

89.

Nghề nuôi cá chẽm

Xã Thuận Yên

90.

Nghề nuôi cá lồng bè

Xã Tiên Hải

91.

Nghêu Hà Tiên

TP. Hà Tiên

92.

Tích Thạch Sanh Lý Thông

Xã Mỹ Đức

93.

Tôm khô Hà Tiên

TP. Hà Tiên

94.

Truyện kể về Bà Mạc Mi Cô

P. Bình San

95.

Truyện kể về nàng Phù Cừ

P. Bình San

96.

Tục hỏi cưới của người Hoa

P. Tô Châu

97.

Tục hỏi cưới của người Khmer

TP. Hà Tiên

98.

Xôi Xiêm Hà Tiên

TP. Hà Tiên

Chú thích: Các Di sản phi vật thể được xếp thứ tự theo Tên Di sản. Nguồn: Nguyễn Diệp Mai và cộng sự (2018); Nguyễn Xuân Niệm (2019)

Trong 98 Di sản văn hóa thì có 06 được ngành khoa học và công nghệ hỗ trợ đăng ký xây dựng và phát triển 06 Nhãn hiệu tập thể, chi tiết xem Bảng 3:

Bảng 3. Danh sách các sản phẩm của Thành phố Hà Tiên đã và đang đăng ký Nhãn hiệu tập thể (Tháng 6/2019)

TT

Tên nhãn hiệu tập thể

Chủ sở hữu

Năm đăng ký

Tình trạng đơn

1

Hồ tiêu Hà Tiên

Hội Nông dân TP. Hà Tiên

2017

Đã cấp

2

Tôm khô Hà Tiên

Hội Nông dân TP. Hà Tiên

2018

Đã có QĐ chấp nhận đơn hợp lệ

3

Nghêu Hà Tiên

Có khả năng phân cho Hội Nông dân TP. Hà Tiên quản lý.

2019

Theo Kế hoạch của Sở KH&CN 2019-2020

4

Cá bớp Tiên Hải

Có khả năng phân cho Hội Nông dân TP. Hà Tiên quản lý.

2019

Theo Kế hoạch của Sở KH&CN 2019-2020

5

Cua Hà Tiên

Có khả năng phân cho Hội Nông dân TP. Hà Tiên quản lý.

2019

Theo Kế hoạch của Sở KH&CN 2019-2020

6

Khoai lang Mỹ Đức-Hà Tiên

Có khả năng phân cho Hội Nông dân TP. Hà Tiên quản lý.

2019

Theo Kế hoạch của Sở KH&CN 2019-2020

Nguồn: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kiên Giang (2019)

Chính những Di sản trên đã góp phần cho Hà Tiên giai đoạn 2015-2018 đón được trên 7,5 triệu lượt khách, tốc độ tăng bình quân là 20,64%/năm; Khách quốc tế đạt 93 ngàn lượt, tốc độ tăng bình quân là 6,44%/năm. Đến cuối tháng 6/2019, Thành phố Hà Tiên có tổng khách đến là 1.450.000 lượt, đạt 115,1% so kế hoạch, 155,8% so cùng kỳ; trong đó khách quốc tế là 16.140 lượt, đạt 60,2% so kế hoạch, 129,3% so cùng kỳ. Một số nhà đầu tư du lịch trong và ngoài nước đã và đang chọn Hà Tiên làm địa điểm đầu tư. Đến nay, Hà Tiên có 19 dự án, diện tích 316 ha và tổng vốn đầu tư là 1.970 tỷ đồng. Đặc biệt, mới đây, Công ty Minh Phú đã trình bày xin chủ trương UBND tỉnh Kiên Giang về việc đầu tư Khu phức hợp công nghệ cao phát triển chuỗi tôm bền vững Kiên Giang với diện tích xây dựng 2.400 ha (TP. Hà Tiên 1.600 ha; Kiên Lương 900 ha) để phục vụ cho 7.000 ha nuôi tôm công nghiệp. Trong 1.600 ha của TP.  Hà Tiên sẽ xây dựng 09 hạng mục lớn, bao gồm: (i) Cụm đô thị công nghiệp; (ii) Cụm đô thị dịch vụ trung tâm; (iii) Cụm đô thị nước; (iv) Công viên bảo tồn sinh thái rừng ngập mặn; (v) Làng du lịch trong thung lũng; (vi) Cụm đô thị biển cửa ngõ kết nối Hà Tiên với Phú Quốc; (vii) Cụm đô thị biển cửa ngõ kết nối với trung tâm đô thị;  (viii) Cụm resort nghỉ dưỡng Bãi Chà Và; (ix) Sân Golf 18 lỗ (Hình 1). Trong bảng quy hoạch này, còn trình bày các hình ảnh quy hoạch: Công viên bảo tồn sinh thái rừng ngập mặn – Du lịch cộng đồng; Công viên bảo tồn sinh thái rừng ngập mặn – Đa dạng hệ sinh thái; Công viên mạo hiểm trên núi; Công viên đô thị.


Đề xuất khai thác tiềm năng Di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phục vụ phát triển du lịch Thành phố Hà Tiên.

- Nghiên cứu phục hồi và phát triển các đặc sản gắn với nghề truyền thống địa phương (Di sản văn hóa phi vật thể), góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch; Cần vận dụng lồng ghép các Chương trình Sở hữu trí tuệ (do Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì); Chương trình OCOP (One Commune, One Product - Mỗi xã một sản phẩm; (do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì) vào xây dựng và phát triển thương hiệu riêng cho du lịch địa phương, góp phần thu hút khách du lịch.

- Kết hợp phát triển du lịch với nuôi trồng thủy sản thủy sản, gắn phát triển du lịch với an ninh - quốc phòng. Là vùng biển giàu tài nguyên thủy sản, nằm trong Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Kiên Giang nên nơi đây rất thuận lợi cho du lịch: Cung cấp nguồn thực phẩm thủy sản cho du khách, tạo ra các loại hình du lịch hấp dẫn: câu cá, thẻ mực, ngắm san hô, nuôi ngọc trai, đồi mồi, v.v… Bên cạnh đó, du lịch cũng góp phần phát huy lợi thế và giá trị cho sản phẩm thủy sản, nâng cao nguồn thu nhập cho người lao động khai thác và nuôi trồng thủy sản (cá lồng bè;…).

- Để đẩy mạnh khai thác tiềm năng, thế mạnh của ven biển Hà Tiên cần tập trung đầu tư xây dựng cảng du lịch và thành lập đội tàu du lịch để phát triển các dịch vụ tham quan biển đảo gắn với Quần đảo Hải Tặc.

- Tiếp tục đầu tư nâng cao chất lượng các sản phẩm du lịch hiện có (tham quan di tích, danh thắng; tắm biển, nghỉ dưỡng biển); đồng thời lựa chọn đầu tư phát triển một số khu du lịch trọng điểm, mang tính đột phá trên các đảo thuộc Quần đảo Hải Tặc. Kết hợp loại hình du lịch ra đảo với du lịch tham quan biển đảo.  

- Tăng cường kết nối các hoạt động du lịch với Kiên Lương; Phú Quốc, Campuchia; Thái Lan và các nước ASEAN để tạo thế liên hoàn trong phát triển du lịch, khai thác tốt thị trường du lịch trong nước, khu vực và quốc tế.

- Đẩy mạnh phát triền nguồn nhân lực du lịch cả về số lượng và chất lượng để đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch. Đặc biệt cần hình thành đội ngũ hướng dẫn viên có kiến thức chuyên môn nghiệp vụ và năng lực ngoại ngữ tốt. Đặc biệt cần quan tâm bồi dưỡng kiến thức chuyên sâu về tuyến điểm du lịch tại địa bàn này để phục vụ thuyết minh hướng dẫn du lịch, giúp cho du khách hiểu về những giá trị Di sản văn hóa độc đáo, đặc sắc của địa phương.

- Đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động du lịch gắn với phát tiển du lịch cộng đồng, có cơ chế để huy động các thành phần kinh tế tham gia kinh doanh du lịch. Nghiên cứu chính sách cho các hộ dân địa phương vay vốn để đóng tàu du lịch phục vụ tham quan biển đảo. Xây dựng cơ chế chính sách chia sẻ lợi ích cho các thành phần tham gia vào du lịch một cách công bằng, hợp lý để bảo đảm sự phát triển bền vững. 

- Tăng cường tuyên truyền quảng bá du lịch và mở rộng liên kết phát triển du lịch, nhất là với các các công ty du lịch lữ hành để tạo nguồn khách trong nước và quốc tế. Tăng cường giới thiệu tiềm năng du lịch của địa phương trên các phương tiện thông tin đại chúng. Cần nghiên cứu tổ chức cuộc thi sáng tác ảnh, phim video về biển đảo Hà Tiên.

- Tăng cường bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch. Cần đẩy mạnh công tác giáo dục môi trường trong du lịch để nâng cao nhận thức của du khách, doanh nghiệp và người dân địa phương về ý thức bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch; đầu tư trang thiết bị để thu gom và xử lý chất thải ở các khu du lịch; đảm bảo nguyên tắc phát triển du lịch bền vững với 3 mục tiêu: kinh tế - xã hội - môi trường.

- Đặc biệt, ủng hộ Công ty Minh Phú đầu tư xây dựng Khu phức hợp công nghệ cao phát triển chuỗi tôm bền vững Kiên Giang đã nói ở trên, càng sớm càng tốt./.

Tài liệu tham khảo:

Công ty Minh Phú (2019). Quy hoạch đầu tư xây dựng Khu phức hợp công nghệ cao phát triển chuỗi tôm bền vững Kiên Giang (Bản Dự thảo tháng 7/2019).

Nguyễn Diệp Mai và cộng sự (2018). Khảo sát thực trạng và định hướng bảo tồn, phát huy các giá trị Di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Đề tài KH&CN cấp tỉnh (Đã nghiệm thu, 2018).

Sở Du lịch tỉnh Kiên Giang (2019). Báo cáo kết quả thực hiện Nghị quyết số 03-NQ/TU ngày 16/11/2017 về phát triển du lịch tỉnh Kiên Giang 2020 và định hướng đến năm 2030; đến tháng 6/2019.

Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kiên Giang (2017). Báo cáo kết quả thực hiện Quyết định số: 2607/QĐ-UBND ngày 30/11/2017 về việc phê duyệt Chương trình phát triển tài sản trí tuệ trên địa bàn tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2017 – 2020; đến 6/2019.

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Kiên Giang (2019). Chương trình OCOP (One Commune, One Product - Mỗi xã một sản phẩm) tỉnh Kiên Giang đến 2025 (Lần 3, ngày 30/7/2019, Dự thảo cuối cùng trình UBND tỉnh)

Thái Đắc Tửng (2018). Khảo sát thực trạng và định hướng bảo tồn, phát huy các giá trị Di sản văn hóa vật thể trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Chuyên đề Nghiên cứu sinh.

Tỉnh ủy Kiên Giang (2017). Nghị quyết số 03-NQ/TU ngày 16/11/2017 về phát triển du lịch tỉnh Kiên Giang 2020 và định hướng đến năm 2030.

UBND tỉnh Kiên Giang (2017). Quyết định số: 2607/QĐ-UBND ngày 30/11/2017 về việc phê duyệt Chương trình phát triển tài sản trí tuệ trên địa bàn tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2017 – 2020.

Nguyễn Xuân Niệm (PGĐ. Sở KH&CN Kiên Giang)
Thư viện ảnh
Hoạt động thể thao
Video
Web liên kết
Quảng cáo